Rosen Rašev - Sunčana strana duše

Uvod
Nastojeći da obezbedi sveobuhvatnu zaštitu oblasti naivne i marginalne umetnosti kao specifičnog segmenta savremene umetnosti, da na najbolji način predstavi njenu suštinu, prave vrednosti, visoke likovne domete i istinitu kreativnu umetničku energiju, Muzej naivne i marginalne umetnosti, Jagodina u okviru izložbene i izdavačke delatnosti posebnu pažnju posvećuje afirmaciji značajnih umetnika, čije istraživanje doprinosi rasvetljavanju složenog sistema, kako domaće, tako i inostrane, naivne i marginalne umetnosti. U toj grupi umetnika, stvaralaštvom koje donosi svežinu novih iskustava, izdvajaju se mladi stvaraoci, kao što je umetnik iz Bugarske Rosen Rašev. Naivna i marginalna umetnost Bugarske, nedovoljno poznata i proučena, dugo je bila u senci prevlasti ideoloških uticaja vremena totalitarističkog društva i odsustva duhovne i stvaralačke slobode. Interesovanje za naivnu i marginalnu umetnost u Bugarkoj budi se tek poslednjih nekoliko decenija, a sasvim specifično stavarlaštvo Rosena Raševa jedan je od značajnih katalizatora tog procesa afirmacije.
Rosen Rašev je rođen 1970. godine u gradu Vraca (Bugarska). Najraniji period njegovog života, vezan najviše za vreme provedeno kod babe u selu Donja Bešovica, u Rosenova sećanja trajno će urezati plemenitu tradiciju zavičaja, tkanja na razboju, narodnih priča, običaja, međusobno prepletenih hrišćanskih i paganskih verovanja. Sve navedeno ostaviće značajan trag u celokupnom stvaralaštvu ovog umetnika.
Njegovo dečije interesovanje za likovno izražavanje vremenom je dobijalo jasnije obrise. Još u osnovnoj školi Rosenov talenat zapaža vračanski pedagog, Evgenij Todorov, koji mu u narednim godinama daje značajan podsticaj za slikanje. Već 1985. godine, kada upisuje Umetničku gimnaziju u Sofiji, Rosen ima formiran, opredeljen, originalan umetnički izraz. Uprkos kritikama profesora da bi trebalo da „prvo nauči da slika akademski, a onda da radi te naivne, primitivne slike“ , nakon srednje škole, 1989. godine, u mladom umetniku preovladava nagon za stavaranjem umetnosti koja mu je u srcu i duši, slobodne i neopterećene kanonima akademske likovne tradicije. Potpuno siguran u svoju odluku, Rašev ne upisuje Akademiju likovnih umetnosti, već se posvećuje nesputanom umetničkom stvaranju. Suštinsku opravdanost ove odluke potvrđuje i čitav Rosenov umetnički opus, originalnog i snažnog likovnog izraza, nastao u kontinuiranom instinktivnom stvaralačkom procesu. Iako povremeno boravi u Sofiji, obavljajajući kontakte sa galerijama i kolekcionarima, Rosenov životni i stvaralački put, potpuno posvećen umetnosti, plete se oko Vraca i sela Donja Bešovica. Jedinstvena, raskošna, a pitoma priroda rodnog kraja umetnika duhovno ga inspiriše i stvaralački provocira.
Rosen Rašev izlaže od 1986. godine, a njegov bogat umetnički opus prati značajan broj samostalnih i grupnih izložbi u Bugarskoj i inostranstvu, kao i niz nagrada i priznanja. Dela Rosena Raševa zastupljena su u nizu galerija i muzeja, kao što su: Gradska umetnička galerija Ivan Funev (Vraca), Muzej naivne i marginalne umetnosti (Jagodina, Srbija), Salon MNMU (Beograd), Slovenska narodna galerija (Bratislava, Slovačka), kao i u privatnim kolekcijama u Bugarskoj, Srbiji, Nemačkoj, Švajcarskoj, Francuskoj, Izraelu, SAD-u, Italiji, Japanu, Belgiji i Grčkoj. Najveći broj njegovih dela, oko sedamdeset, nalazi se u zbirci značajnog belgijskog kolekcionara bugarske umetnosti, Huga Vutena. U zbirci Muzeja naivne i marginalne umetnosti u Jagodini Rašev je zastupljen sa četrdeset četiri dela iz perioda 1993-2010.
Iako je reč o veoma bogatom stvaralačkom opusu umetnika koji je izlagao na brojnim grupnim i samostalnim izložbama, i čija umetnost nailazi na dobar prijem kod likovne publike i kolekcionara, stvaralaštvo Rosena Raševa nedovoljno je poznato i rasvetljeno. Osobenim umetničkim kvalitetima njegovog likovnog jezika značajniju pažnju ukazuje Muzej naivne i marginalne umetnosti u Jagodini. Od 1994. godine, kada Muzej, zahvaljujući sugestiji bugarskog režisera Kostadina Boneva , stupa u kontakt sa mladim bugarskim umetnikom i poziva ga na učestvovanje na Šestoj likovnoj koloniji, Rosen će, kao zapažen učesnik, biti prisutan na međunarodnim manifestacijama u organizaciji Muzeja, bijenalima i kolonijama, kao i na stalnoj postavci Muzeja u Jagodini, a od 2006. godine i na stalnoj postavci Salona Muzeja u Beogradu. Već 1995. na Sedmom bijenalu naivne umetnosti, Rašev dobija Posebno priznanje za izložena dela, a žiri Jedanaestog bijenala naivne i marginalne umetnosti 2003. godine dodeljuje mu Veliku nagradu za izložena dela. Nakon prve samostalne izložbe Raševa u Muzeju naivne i marginalne umenosti, priređene 1999. godine, stvaralački proces ovog umetnika intenzivno se razvijao u smeru novih, inventivnih istraživanja sopstvenog originalnog likovnog izraza i doneo potrebu za novim predstavljanjem ove specifične umetničke individue.

Stvaralački opus
Za više od dve decenije umetničkog rada mladi umetnik, Rosen Rašev, ostvario je impozantan stvaralački opus, kako po značajnom broju dela, tako i po složenosti, originalnosti i raznovrsnosti oblika izražavanja, tehnika, materijala i tematike. Složena i specifična struktura njegovog stvaralaštva postavlja zahtevan zadatak njenog tumačenja, izmičući svakoj vrsti definisanja i klasifikacije u stroge granice terminoloških odrednica. Ovaj neobičan spoj arhaičnog i modernog, duboke instinktivne vezanosti za vitalno duhovno nasleđe Balkana i snažnog nagonskog stvaralačkog impulsa, postojane težnje ka umetničkoj slobodi i radikalne spontanosti i neposrednosti u slikarskom postupku, stvara svet autentičnih samobitnih zakonitosti nesputanih akademskim kanonima, koje egzistiraju u oblasti gde se naivna i marginalna umetnost dodiruju i prelamaju. Na dečije autističan način Rosen Rašev umetnost duboko doživljava kao egzistencijalni nagon, koji minimalizira zadate kulturne i umetničke smernice. Stvarajući sopstvenu nekonvencionalnu estetiku, približava se stvaraocima marginalne umetnosti. Poput ovih umetnika, Rašev se ne uklapa u uniformnost ponašanja, obrazovanja, kriterijuma života i pogleda na svet ali, stvarajući svet sopstvenih originalnih umetničkih pravila, definitivno ne gubi suštinsku vezu sa spoljašnjim svetom. Umetnička izolacija u današnje doba razvijenih komunikacija i lako dostupnih informacija gotovo je nemoguća. Ona egzistira više na nivou izbora umetnika da ostane potpuno veran svom svetu ideja. Stvaralački proces, kao intuitivan čin, proizilazi iz osobenog duha umetnika, ali na njega utiču sva njegova iskustva, upamćena svesno ili urezana u podsvest. Ogromna riznica opservacija, ipak, predstavlja samo sirovu građu na koju vizija umetnika može da se osloni u trenutku instinktivnog otkrovenja.



Tehnike i materijali
Snažan nagonski unutrašnji impuls za stvaranjem i izražena težnja ka umetničkoj slobodi podstiču Rosena Raševa da neumorno istražuje veliki raspon različitih načina izražavanja, ispitujući prostore dvodimenzionalnog i trodimenzionalnog likovnog izraza. Široko polje različitih tehnika i materijala, koje obuhvata raspon od crteža olovkom, ugljenom, flomasterom, preko pastela, akvarela, gvaša, ulja, akrilika, na platnu, kartonu, drvetu, lesonitu, do vajanja u glini, kamenu, drvetu, pokazalo se skučenim za bogatu maštovitost i stavaralačku radoznalost ovog umetnika. Posebno ga intrigira kombinovanje različitih tehnika sa maštovitim aplikovanjem neslikarskih materijala. Koristi razne vrste papira, tkanina, platna, drveta, metala, gline, ručno pravljenu rustičnu hartiju, konac, kanap, kao i upotrebne predmete, komade ručno tkanih ponjava, delove nameštaja, dugmad, eksere... Umetnik koristi sav materijal koji mu „govori“, a njihov izbor pokazuje emotivan odnos, iskren i snažan doživljaj.
Svi ovi materijali su potka koju Rašev u svoja dela ugrađuje različitim postupcima, crtanjem, grebanjem, lepljenjem, našivanjem, vezenjem, iskucavanjem, pirografiranjem, kombinovanjem tehnika u smeru što intenzivnije inventivnosti, pri čemu slika često dobija i značajnu treću dimenziju. Još u najranijim stvaralačkim pokušajima Rašev eksperimentiše sopstvenim tehnikama, crteže hemijskom olovkom i flomasterom preliva alkoholom ili prska dezodoransom kako bi postigao efekat akvarelske razlivenosti crteža, a lupom hvata zrake sunca i njima pali drvo urezujući različite motive. Rosenova sklonost ka izražavanju u voluminoznoj formi, pored svojevrsnih trodimenzionalnih slika, izražena je i u punoj plastici, od sitne gravirane plastike u terakoti do većih figura načinjenih od različitih materijala, tkanina, džakova, koje šije, lepi, ispunjava slamom ili nekim drugim nevajarskim materijalom.

Tematika
Originalnost, inventivnost i stvaralačka radoznalost Rosena Raševa, pored izbora tehnika, materijala i umetničkih postupaka, snažno je izražena i u tematskom nivou njegovog stvaralaštva. Očaravajući, osobeni svet Rosenove tematike oslikava jedinstven, u najvećoj meri imaginaran univerzum. Iako koreni tog univerzuma polaze iz doživljene realnosti, tradicionalnih, religijskih ili prirodnih sadržaja, umetnik ih, instinktivnim traganjem za ličnim istinama, iskonskim, drevnim podsvesnim slojevima, boji i objedinjuje autentičnim pečatom originalne invencije. Dvodimenzionalan, imaginarni pejzaž Rosenovih slika, nastanjen je izmaštanim svetom ljudi, antropomorfnih stvorenja, nebeskih, božanskih bića, anđela, heruvima, vanzemaljaca, drevnih, paganskih likova, zatim životinja, stvarnih i izmaštanih, riba, ptica, zmija, koza, fantastičnih bića, krilatih konja, jednoroga, neobičnih metamorfoza... Rašev stvara svoj rečnik čudesnog, svet fantazije, spokojstva i radosti u kome se oseća umetnikova blagonaklonost čak i prema „najdivljijim“ stvorenjima njegove uobrazilje.
Rosen Rašev neposredno i iskreno prenosi svoj doživljaj i emociju, odnos prema egzistencijalnim pitanjima života i smrti, dobra i zla, rađanja, rasta, množenja i umiranja. To je svet pun iskrene radoznalosti za život u svim njegovim vidovima, kojima umetnik pristupa bez tabua. Otuda se izdvaja nekoliko tematskih celina, koje reflektuju pojedine životne faze kroz koje metnik prolazi uspinjući se uzlaznom spiralnom linijom od zemaljskog, plotskog, ka višim, duhovnim sferama.
Grupa ranih slika odražava umetnikovu zaokupljenost elementarnim, primarnim nagonima, opsesijama, erotskim strastima, instinktima, sumnjama, strahovima. Ova tematika uobličena je dramatičnim kompozicijama sa nagim ljudskim i životinjskim figurama, naglašenih polnih karakteristika. To su dela inventivna, autentična i oslobođena svake konvencije, a u njih ubrajamo Moj san, Autoportret, Čuvar dobrote. Opčinjenost drevnim, paganskim motivima, nataloženo arhaično iskustvo nalazimo u slikama Kurenti i Sreća sa jednorogom.
Sledi faza preusmerenog nagona, kada umenika okupira viši instinkt društvenog bića, porodica kao izvor snage, utehe i nadahnuća, fascinacija rađanjem novog života. Ove slike zrače posebnom neposrednošću, iskrenošću, lepotom i emotivnim skladom.
Veliki broj Rosenovih dela obeležen je na određen način religioznim kontemplacijama. Bilo da je reč o konkretnim biblijskim motivima (Adam i Eva, Rođenje Hrista) ili o originalnim formulacijama intimnog umetnikovog shvatanja religioznosti i odnosa prema Bogu (Čovek pred Bogom, Anđeo sudbine), ova dela su obeležena neposrednim, originalnim, i dečije čistim doživljajem. Njihov izrazito kontemplativni karakter naglašen je krajnjom stilizacijom i redukcijom likovnih elemenata. Religijski, hrišćanski motivi, kao i profani, često su prepleteni u neobične spojeve sa stilizovanim tradicionalnim motivima, asocijacijama iz paganskih običaja, u jednoj ličnoj maštovitoj viziji koja poprima karakter univerzalnog. Veru, tradiciju i folklor Rašev ne doživljava kao ograničavajući faktor, već kao živi organizam koji se živi, menja i preobražava ličnim individualnim doživljajem i afinitetima pojedinca. Vođen likovnim instinktom, umetnik uspeva da spoljašnji doživljaj sveta realnosti transponuje i sjedini sa unutrašnjom vizijom u vidljivo izražavanje umetničke istine, koja osvetljava suštinu te realnosti. Na taj način, nešto što je čulno i lično doživljeno on podiže na nivo imaginativnog, opšteg i svevremenog.

Likovni izraz
Istražujući neuhvatljive prostore svoje duše, svog emotivnog, misaonog, duhovnog univerzuma, nastojeći da ostvari kontakt sa samim sobom i spoljnim svetom, Rosen Rašev stvara lični repertoar motiva i znakova, kao i specifičan likovni izraz kojim negira narativnost i u potpunosti se koncentriše na pikturalne vrednosti umetničkog dela. Snažan nagon stvaralačkog impulsa, težnja ka umetničkoj slobodi i radikalna spontanost i neposrednost u slikarskom postupku, stvara svet autentičnih samobitnih zakonitosti, nesputanih akademskim kanonima. Bogat stvaralački opus Raševa, koji obuhvata veliki raspon varijacija, u izboru i kombinovanju različitih tehnika, materijala, postupaka u oblikovanju dvodimenzionalnog i trodimenzionalnog umetničkog prostora, objedinjuje likovni izraz snažne redukovanosti, apstrahovanosti i svedenosti likovnih elemenata koji grade harmoničnu, upečatljivu celinu.
Osim po tematici koja odražava umetnikovu zaokupljenost primarnim nagonima, instinktima, opsesijama, erotskim strastima, slike nastale u najranijem periodu, rađene pretežno tehnikom ulja na platnu i lesonitu, izdvajaju se i svojim likovnim jezikom. Dramatičnost ovih motiva izražena je dvodimenzionalnim kompozicijama, ispunjenim dinamičnim, ritmičnim prepletom snažno stilizovanih ljudskih, životinjskih i fantastičnih figura, čije su plošno tretirane površine oživljene naglašenim kontrastnim, tamnim ili svetlim crtežom, i zvučnim tonovima intenzivnih boja.
Dalje umetničko interesovanje Raševa kreće se u smeru građenja zakonitosti sopstvenog likovnog govora, sve naglašenijeg apstrahovanja i svođenja likovnih elemenata i dubokog, sintetizovanog doživljaja umetničkog dela kao samostalne realnosti. Istražujući načine da na najneposredniji način izrazi svoje ideje, doživljaje i emocije umetnik stilizacijom i redukcijom odbacuje sporedne vizuelne elemente i ističe vrednost onih koji su u osnovi prikaza i u funkciji snažne celovitosti kompozicije, dok se istovremeno smelo izražava različitim tehnikama, neslikarskim materijalima i postupcima.
Svođenjem kompozicije na ključne, suštinske elemente predstavljene ideje on postiže intenzivno u jednostavnom. U skladnim, uravnoteženim, često simetričnim kompozicijama dominira plošan, apstrahovan, aperspektivan, dematerijalizovan, potencijalno beskonačan prostor, koji naglašava krajnje stilizovane, kondenzovane, često samo naznačene oblike, svedene na ideju o formi. Njihova uopštenost izaziva svojevrstan utisak nekonvencionalne estetike, grotesnosti, po čemu se približava iskustvima art bruta, odnosno autsajder arta. Figure, dosledno uprošćene do nivoa simbola, znaka, amblema i neponovljivo oživljene individualnošću autora, poseduju izvesnu monumentalnost i statičnost, hipnotičku frontalnost i deluju metafizikom svojih originalno simplifikovanih formi. Njihova izražajnost postignuta je jasnom i izrazitom jednostavnošću crteža.

Crtež
U celokupnom stvaralaštvu Rosena Raševa crtež je veoma značajan i prisutan u svim svojim oblicima, bilo kao jedan od ključnih likovnih elemenata, ili kao samostalna umetnička forma (U suštini, završava tamo gde počinje, Krug mog života). Stilizovan, sintetizovan i maksimalno redukovan, ali siguran, precizan i ubedljiv crtež, oživljava plošno, amblematski tretirane oblike i pojačava utisak snažnog unutrašnjeg jedinstva celine. Ornamentalna svedenost, maštovitost, i ekspresivnost asocira na čarobnu jednostavnost dečijeg crteža ili praistorijskih pećinskih scena. Pored crteža olovkom, flomasterom, pastelom, grebanjem, pirografiranjem, umetnik koristi i tehniku ručnog boda, šivenja, veza, koncem, kanapom za postizanje specifičnog grafičkog efekta kojim crtež dobija posebnu mekotu, izražajnost i novi kvalitet rustične fakture. Tehnika ručnog boda ima tradicionalno poreklo, ali je umetnik preobražava modernim tretiranjem, kao individualizovani likovni element. Oslobođen utilitarnosti i dekorativnosti i usklađen sa ostalim likovnim elementima u funkciji je postizanja harmonične celine i prenošenja vizije umetnika. Pored funkcije crteža i ugrađivanja apliciranih materijala u sliku, tehnikom šivenja Rašev određene površine na slici oživljava, ispunjava izukrštanim potezima, linijama boda, konca, čime površini daje kvalitet specifične, meke, blage, prozračne strukture, menjajući i njenu obojenost. Umetnikov nekonvencionalan pristup slici kao samostalnoj, osobenoj realnosti takođe iščitavamo i u načinu na koji signaturu, godinu nastanka, kao i brojne tekstualne segmente inkorporira u telo slike. Potpis postaje likovni znak koji, protežući se ponegde i kroz čitavu kompoziciju, kao i segmenti tekstualnih partija, pored svog značenjskog nivoa dobijaju i estetsku funkciju u slici i, noseći svojevrstan grafički, kaligrafski kvalitet, postaju njen integralni deo.

Boja
Pored elementarne važnosti crteža, boja je svakako jedan od nosećih likovnih elemenata u delima Rosena Raševa. Apstrahovana, ona nije podređena funkciji stvaranja iluzije volumena i prostornosti, već ima čisto pikturalni karakter, estetsku ulogu postizanja ritmičke organizacije i celovitog sklada kompozicije. Ona takođe sadrži i intuitivnu, simboličku dimenziju prenošenja kontemplativnog i emotivnog sadržaja. Svojoj imaginaciji i unutrašnjem osećaju umetničke istine Rašev podređuje i ovaj likovni element, tako što kolorističku gamu redukuje i svodi u rasponu od, gotovo monohromne, nekada lazurne i prozračne, tonski nijansirane game, do ekspresivnog kolorita snažnih, kontrastnih odnosa nekoliko intenzivnih, čistih tonova, često komplementarnih boja.

Faktura
Najveći broj Rosenovih slika karakteriše naglašen kvalitet fakture. Površine pojedinih partija guste pastuozne kolorističke mase intenzivne boje, opšivene koncem, kompaktne strukture ili sa vidljivim taktilnim nanosima poteza četke, postaje sama materija slike i dobija novu dimenziju koja se dopunjuje aplikovanim delovima u slici. Ovakve rustične partije bojenih površina predstavljaju određen kvalitet intenziteta fakture, koja se u slikama Raševa kreće od od glatke, lazurno ravnomerno tretirane površine, do aplikovanja različitih materijala, pri čemu slika često dobija i značajnije iskorake u treću dimenziju i postaje objekat. U granici autonomnog polja slike, podređenog isključivo umetnikovoj imaginaciji, smenjuju se plošnost i volumen, princip kolažiranja i kombinovanja teksta i oblika.
Sasvim drugačijim likovnim doživljajem izdvaja se grupa slika nastalih u periodu poslednjih nekoliko godina. I sam naziv Plava nebesa, koji je autor dao ovoj celini, pokazuje tendenciju spiritualizacije koja je, osim u tematskom smislu, posebno istaknuta i u domenu redukovanog likovnog izraza. Konkretni biblijski motivi i originalne formulacije intimnog umetnikovog shvatanja duhovnosti, religioznosti i odnosa prema Bogu, obeležene su neposrednim, originalnim, i dečije čistim doživljajem. Njihov izrazito kontemplativni karakter naglašen je krajnjom stilizacijom i redukcijom likovnih elemenata, kao i specifično tretiranom tehnikom ulja na platnu. Jako razređene uljane boje gotovo da dostižu prozračan, vazdušast efekat akvarela. Jednostavnu, harmoničnu kompoziciju grade svedene forme uokvirene jasnim, čistim, ubedljivim crtežom olovke i maksimalno redukovan pastelni kolorit snažnog simboličkog naboja.

Volumen
Istraživanjem krajnjih granica načina da redukovanim izrazom istakne spiritualnu, instinktivnu dimenziju svog umetničkog univerzuma, Rašev stvara grupu slika koje, aplikovanim, prišivenim formama tkanina, često ispunjenih drugim materijalom, dobijajući značajniju treću dimenziju, postaju svojevrsne slike-objekti. Ova naglašena voluminoznost uravnotežena je i stišana maksimalnom formalnom i kolorističkom redukcijom. Snažno svedene, sintetizovane forme na prirodnoj, plemenitoj obojenosti materijala gotovo monohromne površine slike, izdvajaju se samo svojim volumenom ili ušivenim crtežom, gradeći harmoničnu izražajnu kompozicionu celinu.

Skulptura
Očigledna je težnja umetnika da izađe iz granica dvodimenzionalnog prostora, i istraži mogućnosti likovnog izražavanja u oblasti pune trodimenzionalne plastike. Otuda i skulptoralni likovni izraz čini značajan deo njegovog stvaralaštva, i kreće se od sitne gravirane plastike u terakoti (glinene figure manjih dimenzija) do skulptura većih dimenzija (od drveta i kanapa) i svedenih formi figura načinjenih od tkanina, džakova, koje šije, lepi, ispunjava slamom ili nekim drugim netipičnim vajarskim materijalom. Po plemenitoj jednostavnosti i izražajnosti ideje posebno su upečatljive keramičke figure u prirodnoj boji neglazirane gline. Jednostavni, stilizovani oblici, ljudskih, životinjskih ili izmaštanih figura, izraženi u volumenu skulpture ili graviranom crtežu prepletenih motiva, asociraju na drevne, praistorijske obrazce i, uprkos svojim malim dimenzijama, odaju utisak monumentalnosti. Čista keramička masa za čije oblikovanje ne koristi nikakve instrumente, glazurne premaze ili obojenost, čine taj materijal bliskim i podatnim igri u rukama umetnika. Bez unapred formirane ideje šta će uobličiti, Rašev daje formu svom lepom i blagom duhovnom svetu. Istovremeno obogaćene hrišćanskom smirenošću, panteističkom raspoloženju, biblijskoj metaforičnosti, nose slobodu da budu totemi i idoli jednog sasvim individualnog intimnog sveta. Rašev ove figure ostavlja pomalo rustičnim, lako nedovršenim, prenoseći utisak da proces oblikovanja još nije zatvoren i da je moguća trenutna transformacija u neki drugačiji oblik, baš kao što i čitavo stvaralaštvo ovog umetnika, posmatrano u celini, ostavlja utisak neprekidnog instinktivnog, stvaralačkog procesa.

Simbolika
Umetnički svet Rosena Raševa, svedenim, sintetizovanim, likovnim celinama snažne izražajnosti, neposredno prenosi iskrene, dirljive, lične istine umetnika. Svojim delima on komunicira dvosmerno, ka sebi i ka spoljašnjem svetu. Umetnik istražuje lične intimne sadržaje u realnosti, sećanjima, snovima, iskonskim dubinama nataloženog arhaičnog iskustva i, preobražavajući ih snažnom individualnom imaginacijom i kondenzacijom likovnih elemenata, gradi izražajnu originalnu simboliku. Sofisticirana Rosenova mašta simbolična značenja nalazi i u nematerijalnom zračenju određenih boja, plemenitosti i duhovnoj dimenziji određenih materijala.
Neke od tih materijala, poput ručno tkanih ponjava, decenijama korišćenih u jednoj sofijskoj crkvi, koje nose dimenziju topline ručne izrade i nataložene koncentracije duhovne energije dugogodišnjih molitvi, Rašev koristi samo u posebnim delima, s ciljem da izrazi i naglasi određenu sakralnu simboliku. Tako i delove tkanine starog vojničkog šinjela koristi da predstavi figure majke i supruge, simbolizujući njihovu brigu i požrtvovanost, a svoj lik predstavlja od čistog, novog platna, želeći da predstavi nastojanje da svoju dušu sačuva iskrenom i čistom.
I u tehnici ručnog boda, šivenja, umetnik vidi duhovnu, simboličnu dimenziju jer, kao što niti božanske promisli šiju naše sudbine, i umetnik može na platnu koncem da ušije svetlost, kada ona izvire iz srca šivača.
Izbor kolorita u Rosenovim delima je takođe vrlo često u funkciji određene simbolike. Dominiraju bela, oker i plava. Plava boja, kao boja koja preovladava i u Rosenovoj stvarnosti, zemaljskoj i duhovnoj, u njegovom okruženju gde se modra nijansa Vračanske planine Balkan stapa sa prozračnim plavetnilom neba, i nebo kao simbol stremljenja ka duhovnom, ka višim sferama. Bojom zlatnog okera simbolizuje zemlju po kojoj hodamo i u koju na kraju svi odlazimo. Belom bojom, bojom Carstva nebeskog, slika lica ljudi, jer svaki čovek nosi u sebi njegov deo, tu radost, ljubav, mir i spokoj.
I svaki oblik u Rosenovim delima, sveden na ideju o formi, postaje znak koji, i kada sadrži slojeve drevne, arhaične ili hrišćanske simbolike, uvek nosi opredeljujući pečat umetnikove jedinstvene imaginacije. U simbolima bogatom umetničkom opusu Rosena Raševa, prisutnošću, brojnošću, kao i značenjskom slojevitošću i intenzitetom, kao ključni se izdvajaju simboli anđela, ribe i broda.
Figure anđela, transformisane u različite maštovite oblike, za Raševa ne predstavljaju nevidljiva eterična bića. Oni su za umetnika stvarni i stalno prisutni saputnici, sa kojima slobodno komunicira i koji ga zaštitnički savetuju, upozoravaju, umiruju.
Poznati simbol božanske emanacije, kao i duše vernika, motiv ribe kod Raševa ima i značenje alegorije višeg razuma, duhovnih sfera, ali i ispunjenja ljudskog duha i stvaralačkog čina kao božanske suštine ljudskog genija.
Brod, takođe čest motiv u delima Raševa, nosi suštinsku simboliku Nojeve barke koja svoje putnike prevozi preko uzburkanog mora života i oluja strasti do luke spasenja.
Ovi simboli objedinjuju složenu simboliku uzlaznog spiralnog toka Rosenovog stvaralačkog i životnog puta, tragovima unutrašnjeg i spoljašnjeg univerzuma, od zemaljskog, plotskog ka višim, duhovnim sferama. U svemu ovome Rosen nalazi pozitivnu energiju koja predstavlja objedinjujuću nit kojom je protkano čitavo Rosenovo stvaralaštvo.

Sunčana strana duše
Rosen Rašev stvara svoj čudesni svet fantazije, spokojstva i svetlosti koji prenosi umetnikovu radost stvaranja. „Želim da ljudima pokažem da mi je sunčano u duši! Trudim se da ovu pozitivnost koja me okružuje prenesem u svoje radove.“ Za Rosena umetnost predstavlja nagonsku, egzistencijalnu potrebu. Nekonvencionalna priroda ovog umetnika, koja suštinski teži nesputanoj slobodi, u stvarnom, realnom svetu neophodnih konvencija, svoj izraz nalazi gradeći sopstveni, imaginarni svet umetnosti, svet potpune duhovne slobode. O tome svedoči i sam umetnik: Slikam svaki božiji dan. Umetnost pomaže ljudima, pomaže i umetniku. Kroz nju umetnik postaje uravnoteženiji, spokojniji, ona balansira čovekovu duhovnost.
Stvaralački svet Rosena Raševa, iskren, ličan i maštovit, snažnog i originalnog likovnog izraza, budi u nama potrebu da posegnemo za dubinama sopstvenog unutrašnjeg univerzuma, pronađemo i sačuvamo dovoljno slobode, iskrenosti i dečije nevinosti da bi nas umetnost mogla ganuti; ona nas hipnotički privlači da postanemo duhovni saputnici Rosena Raševa na Nojevoj barci, u potrazi za sopstvenim spasenjem, za sunčanom stranom sopstvene duše.

Ivana Jovanović